Dziedzictwo kulturowe

Badania archeologiczne przeprowadzone na tym obszarze potwierdzają liczne stanowiska osadnicze już od paleolitu schyłkowego. Wtedy to tereny Polesia porastała roślinność tundrowa, a tutejsi koczownicy polowali na zwierzęta charakterystyczne dla strefy subarktycznej – renifery. Z biegiem czasu oraz zmian klimatycznych, od mezolitu po epokę żelaza zmieniała się dieta i tryb życia człowieka, a co za tym idzie również typ osadnictwa. Osadnictwo na terenie Polesia ustabilizowało się dopiero ok. VII w., po okresie wędrówki ludów. Liczne znaleziska dowodzą, że w tym okresie istniały dosyć duże osady słowiańskie m.in. w Wytycznie. Z kolei w IX-XI w. na terenie dzisiejszego Poleskiego Parku Narodowego istniał wczesnośredniowieczny zespół osadniczy, stanowiący prawdopodobnie część „Grodów Czerwieńskich”.

Wielokulturowość Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego dokumentują liczne obiekty kultury materialnej. Ścierały się tutaj tradycje, religie i kultury różnych narodów. W XIX wieku ziemie te były własnością ubogiej szlachty jednowioskowej lub właścicieli dużych majątków. To co pozostało po dawnych dworach, folwarkach czy parkach podworskich można zobaczyć m.in. w Sosnowicy, Zienkach czy Starym Brusie. Przykładem barokowego, murowanego dworu jest ten w Sosnowicy, dawniej będący własnością Sosnowskich. Majątek ten był świadkiem nieszczęśliwej miłości Ludwiki Sosnowskiej i Tadeusza Kościuszki. To właśnie stąd Tadeusz Kościuszko wyruszył do Ameryki. Będąc w Sosnowicy nie można pominąć również klasycystycznego kościoła Świętej Trójcy z XVIII w. oraz cerkwi pw. św. Apostołów Piotra i Pawła z XIX w. w stylu bizantyjsko-rosyjskim. W Starym Brusie znajdują się pozostałości XVIII-wiecznego zespołu dworsko-parkowego z zachowanymi obiektami: rządcówką, spichlerzem, drewnianym czworakiem oraz kapliczką. Znajduje się tam również klasycystyczny kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z początku XIX wieku z dzwonnicą wybudowaną na planie trójkąta. Wartą odwiedzenia budowlą sakralną jest drewniany kościół pw. św. Andrzeja Boboli w Wytycznie przebudowany w XX w., który niegdyś stanowił budynek dawnego kościoła luterańskiego należącego do kolonistów niemieckich. Budynek kościoła został przeniesiony przez ówczesną ludność z sąsiedniej wsi – Michałowa.

Praktycznie w każdej miejscowości zachowała się drewniana zabudowa wiejska, często pochodząca z początku XX wieku. Aby zapoznać się z typową zabudową poleskiej wsi warto wybrać się do Ośrodka Edukacyjnego Poleskiego Parku Narodowego „Poleskie Sioło oraz Skansenu w Holi, gdzie są zgromadzone eksponaty związane z tradycyjnym poleskim domostwem. W centralnej części wsi Hola znajduje się błękitna XIX-wieczna cerkiew prawosławna pw. św. Antoniego Pieczerskiego i św. Paraskiewy. Rokrocznie 24 lipca, przy okazji odpustu ku czci św. Antoniego odbywa się tutaj Jarmark Holeński, skupiający rękodzielników z całego regionu. Do architektury drewnianej (koniec XIX w.) zaliczyć należy również ruiny wiatraka typu koźlak w Zawadówce.

Obszar ten był świadkiem wielu bitew i walk. W tutejszych lasach ukrywali się zarówno powstańcy styczniowi, jak i partyzanci w czasie ostatniej wojny. W Wytycznie znajduje się miejsce pamięci największej bitwy polsko — rosyjskiej II wojny światowej, gdzie żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza zostali zaatakowani przez Armię Czerwoną. W miejscowości Lejno można odnaleźć cmentarz prawosławny z II poł. XIX w. a także cerkwisko z mogiłą powstańca styczniowego. Ciekawym obiektem jest również sędziwy dąb w lesie pomiędzy Urszulinem  a Wiązowcem, pod którym, według podań miejscowej ludności zbierali się powstańcy styczniowi.