Uroczyste wręczenie umowy o dofinansowanie projektu pn. „Ochrona ex situ żubra (Bison bonasus) na terenie Ostoi Konia Biłgorajskiego w Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie”

Ochrona żubra i bioróżnorodności w Parku Krajobrazowym „Lasy Janowskie”

Dnia 9 listopada 2026 r. w siedzibie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie odbyła się uroczystość wręczenia umów o dofinansowanie projektów realizowanych w ramach Działania 3.9 „Ochrona bioróżnorodności na obszarach objętych formami ochrony przyrody” (typy projektów 1, 7, 9 i 10), Priorytetu III „Ochrona zasobów środowiska i klimatu” programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021–2027. Wśród projektów, które otrzymały wsparcie finansowe, znalazło się również przedsięwzięcie realizowane przez Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych. Umowy wręczył Marszałek Województwa Lubelskiego Jarosław Stawiarski, w towarzystwie wicemarszałków Piotra Bresia i Marka Wojciechowskiego. Umowę odebrał Dyrektor Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych Paweł Łapiński.

Żubr europejski (Bison bonasus) jest jednym z najcenniejszych gatunków polskiej fauny i symbolem ochrony dzikiej przyrody. Zachowanie jego populacji wymaga nie tylko ochrony istniejących stad, ale również podejmowania działań wspierających ich rozwój, zdrowotność i różnorodność genetyczną. Temu celowi służy projekt pn. „Ochrona ex situ żubra (Bison bonasus) na terenie Ostoi Konia Biłgorajskiego w Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie”realizowany w ramach Działania 3.9 Ochrona bioróżnorodności na obszarach objętych formami ochrony przyrody (typ projektu 1-7,9,10), Priorytetu III Ochrona zasobów środowiska i klimatu, dofinansowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego 2021-2027.

Całkowita wartość projektu to 20 801 957,27

Dofinansowania UE wynosi 19 404 693,57

Głównym celem projektu jest zwiększenie i ochrona bioróżnorodności poprzez zwiększenie różnorodności genetycznej stada wolnościowego żubrów przebywających na terenie Lasów Janowskich. Przedsięwzięcie zakłada utworzenie kompleksowej infrastruktury umożliwiającej prowadzenie hodowli zagrodowej żubrów, zapewnienie im odpowiednich warunków bytowych oraz realizację działań związanych z czynną ochroną przyrody. Inwestycja będzie realizowana na terenie Ostoi Konia Biłgorajskiego w Szklarni, w otoczeniu cennych przyrodniczo terenów Parku Krajobrazowego „Lasy Janowskie”. Obecność tak dużego ssaka na terenie Lasów Janowskich przyczynia się do zwiększenia różnorodności biologicznej zarówno w świecie zwierzęcym jak i roślinnym.

Nowoczesna infrastruktura dla ochrony żubra

Podstawowym założeniem projektu jest stworzenie odpowiedniego zaplecza do utrzymania, hodowli i opieki nad żubrami. W ramach inwestycji przewidziano wykonanie zagród dla zwierząt, zagrody kwarantannowej z odłownią, obiektów gospodarczych i technicznych, a także infrastruktury paszowej i obsługowej. Powstanie również niezbędna infrastruktura towarzysząca, obejmująca instalacje zewnętrzne, utwardzenia oraz uporządkowanie terenu. Ważnym elementem będzie platforma widokowa, która umożliwi obserwację zwierząt i stworzy dodatkowe możliwości prowadzenia działań edukacyjnych. Odpowiednio przygotowane zaplecze pozwoli na sprawną organizację karmienia i pojenia, monitorowanie stanu zdrowia zwierząt, ograniczanie czynników stresowych oraz zapewnienie im bezpieczeństwa. Istotną częścią przedsięwzięcia będzie także właściwe gospodarowanie terenami łąkowymi i pastwiskowymi.

Wsparcie różnorodności genetycznej populacji

Jednym z najważniejszych celów projektu jest zwiększenie różnorodności genetycznej stada wolnościowego żubrów występującego na terenie Lasów Janowskich. Populacja ta, podobnie jak inne niewielkie stada, narażona jest na konsekwencje ograniczonej puli genetycznej, w tym chów wsobny, który może prowadzić do obniżenia odporności zwierząt, zwiększonej podatności na choroby i pasożyty oraz pogorszenia kondycji populacji.

Funkcjonowanie ośrodka hodowli zagrodowej stworzy możliwość wzbogacania lokalnego stada o nowy materiał genetyczny. Planowane jest sprowadzanie osobników z różnych hodowli prowadzonych na terenie Polski. Ich potomstwo będzie mogło zasilać stado wolnościowe w Lasach Janowskich lub wspierać inne hodowle żubrów w kraju. Działania te będą istotnym elementem długofalowej strategii ochrony gatunku, ukierunkowanej na zachowanie jego zdrowotności, żywotności i różnorodności genetycznej.

Ochrona siedlisk i lokalnej bioróżnorodności

Projekt obejmuje nie tylko bezpośrednią ochronę żubra, ale również działania służące zachowaniu cennych ekosystemów łąkowych i pastwiskowych. Teren Ostoi Konia Biłgorajskiego w Szklarni obejmuje ponad 26 hektarów łąk i pastwisk, stanowiących enklawę otwartych przestrzeni w kompleksie Lasów Janowskich. Utrzymanie tych siedlisk ma istotne znaczenie dla różnorodności biologicznej regionu. Łąki i pastwiska stanowią środowisko życia wielu gatunków roślin i zwierząt, dlatego ich właściwa pielęgnacja przyczynia się do zachowania lokalnych zasobów przyrodniczych. W ramach projektu przewidziano m.in. nasadzenia rodzimych gatunków roślin wzbogacających bioróżnorodność i odpowiadających wymaganiom siedliskowym żubrów oraz koszenie niedojadów.

Edukacja ekologiczna i promocja ochrony przyrody

Ważnym elementem przedsięwzięcia będą działania informacyjno-promocyjne, których celem jest upowszechnianie wiedzy na temat ochrony żubra, zagrożonych gatunków oraz znaczenia zachowania różnorodności biologicznej. Projekt skierowany jest do szerokiego grona odbiorców. Szczególnie ważną grupę stanowią mieszkańcy regionu, turyści odwiedzający Park Krajobrazowy Lasy Janowskie, dzieci i młodzież szkolna, studenci, nauczyciele oraz uczestnicy zajęć edukacyjnych i przyrodniczych. Utworzona infrastruktura umożliwi prowadzenie zajęć dydaktycznych, obserwacji przyrodniczych i działań popularyzatorskich. Bezpośredni kontakt z tematyką ochrony żubra i jego naturalnego środowiska pozwoli zwiększać świadomość ekologiczną oraz kształtować odpowiedzialne postawy wobec przyrody. Z projektu skorzystają również turyści przyrodniczy, miłośnicy fauny i flory oraz fotografowie przyrody, którzy uzyskają dostęp do bezpiecznej infrastruktury umożliwiającej poznawanie walorów przyrodniczych tego obszaru.

Korzyści dla regionu i środowiska

Realizacja projektu przyniesie wielowymiarowe korzyści przyrodnicze, społeczne i gospodarcze. Do najważniejszych efektów należeć będą poprawa warunków ochrony żubra, zwiększenie różnorodności genetycznej populacji, zachowanie cennych siedlisk łąkowych oraz wzbogacenie lokalnej bioróżnorodności.

Istotnym rezultatem będzie również wzrost świadomości ekologicznej mieszkańców i odwiedzających region turystów, a także rozwój możliwości edukacyjnych i poznawczych. Nowa infrastruktura poprawi warunki prowadzenia działań ochronnych, hodowlanych i monitoringowych, a jednocześnie zwiększy atrakcyjność przyrodniczą Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie.

Projekt stanowi ważną inwestycję w przyszłość lokalnej przyrody. Łączy czynną ochronę jednego z najbardziej rozpoznawalnych gatunków polskiej fauny z troską o siedliska, różnorodność biologiczną i edukację ekologiczną.

Tekst: Sylwia Odrzywolska- ZLPK Oddział w Janowie Lubelskim