Sobiborski Park Krajobrazowy
Ośrodek Zamiejscowy w Chełmie

Sobiborski Park Krajobrazowy powstał w 1983 roku. Jego zadaniem jest ochrona najcenniejszych fragmentów przyrody wschodniej części Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Cechą charakterystyczną tego terenu są rozległe równiny porośnięte lasami, wśród których znajdują się śródleśne jeziora i torfowiska. Najcenniejsze fragmenty chronione są w postaci aż sześciu rezerwatów przyrody. Park jest ostoją żółwia błotnego o randze europejskiej.

Sobiborski Park Krajobrazowy jest typowym parkiem leśnym – lasy zajmują 75% jego powierzchni. W drzewostanach przeważa sosna, pomimo tego brak jest tutaj większych i jednorodnych monokultur sosnowych. Bory zróżnicowane są pod względem składu gatunkowego drzew i runa oraz warunków siedliskowych. Na siedliskach o wzrastającej wilgotności podłoża spotykamy bory suche, bory świeże, bory wilgotne i bory bagienne. Wyjątkiem na siedliskach borowych, w których sosna ma niewielki udział jest brzezina bagienna, gdzie dominują brzoza omszona i olcha czarna. Liściaste lasy grądowe zajmują niewielką powierzchnię, większe płaty spotykamy jedynie w południowej części parku.

Wody zajmują 2% powierzchni Parku i składają się na nie rzeczka Tarasienka oraz siedem, trudnodostępnych, bo otoczonych torfowiskami oraz podmokłymi lasami, jezior. Do najcenniejszych przyrodniczo elementów szaty roślinnej parku należą właśnie torfowiska. Spotkać tu można wszystkie trzy typy torfowisk: niskie, przejściowe i wysokie. Na tych obszarach zgrupowana jest większość gatunków borealnych, do których należą: wierzby lapońska i borówkolistna, brzoza niska, rosiczka długolistna, gnidosz królewski, przygiełka biała, bagnica torfowa. Do gatunków atlantyckich należą rosiczka pośrednia, jezierza giętka, dziurawiec rozesłany. Bogata jest również roślinność związana z jeziorami i torfiankami. Występują tu grzybienie północne, grążele żółte, osoka aleosowata. Niewielką powierzchnię zajmują tu ciepłolubne murawy napiaskowe, na których spotkać można chronione goździki piaskowe i lepnicę litewską.

Niewielki stopień przekształcenia środowiska, trudno dostępny teren oraz duże zróżnicowanie warunków siedliskowych decydują o bogactwie faunistycznym Parku. W wyniku dużego zróżnicowania siedlisk w Lasach Sobiborskich wykształciła bogata gatunkowo fauna. Wśród bezkręgowców znajdują się rzadkie gatunki motyli: przeplatka aurinia, paź królowej, mieniak strużnik, mieniak tęczowiec, modraszek telejus i modraszek nausitous, których  obecność świadczy o naturalności ekosystemów leśnych i torfowiskowych. Ponadto została stwierdzona liczna populacja raka stawowego w Jeziorze Płotycze, co świadczy o wysokiej czystości tego zbiornika wodnego. W wyniku dużego bogactwa jezior i cieków wodnych na terenie nadleśnictwa możemy obserwować dosyć liczną ichtiofaunę. Na uwagę zasługuje stwierdzenie strzebli błotnej w rzece Tarasience - gatunku znajdującego się na czerwonej liście ginących zwierząt Europy. Podmokłe tereny, liczne zbiorniki wodne są idealne dla biologii płazów. Do najrzadszych stwierdzonych na terenie parku należą: traszka grzebieniasta, ropucha paskówka i ropucha zielona. W awifaunie parku znajdują się gatunki objęte ochroną strefową: bocian czarny oraz puchacz. Spośród ptaków szponiastych występuje tu: bielik i orlik krzykliwy. Kolejnymi rzadkimi gatunkami ptaków, jakie możemy spotkać w Lasach Sobiborskich są: bąk, jarząbek, siniak, włochatka (drugie stwierdzenie na Lubelszczyźnie), lelek, dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł czarny, srokosz, muchołówka białoszyja, muchołówka mała, podróżniczek, dudek oraz żuraw. Do jednej z najważniejszych obserwacji należy stwierdzenie w 2010 r. nowego gatunku lęgowego dla Polski i Lubelszczyzny – puszczyka mszarnego. Wśród ssaków występujących na terenie Lasów Sobiborskich stwierdzono występowanie rzadkich gatunków nietoperzy - nocek Brandta, mroczek posrebrzony i nocek łydkowłosy oraz gryzoni: smużka i popielica. Inne ssaki na terenie nadleśnictwa reprezentuje wydra, bóbr i wilk. Na szczególną uwagę zasługuje także obecność wilka, którego występowanie świadczy o małym przekształceniu tutejszych lasów i niewielkiej presji antropogenicznej.

Wśród fauny gadów gatunkiem najcenniejszym, zagrożonym wyginięciem w skali globalnej jest żółw błotny. W Lasach Sobiborskich znajduje się jego najliczniejsza udokumentowana populacja i liczy około 500 osobników. Ten jedyny przedstawiciel żółwi w polskiej faunie jest gatunkiem zagrożonym w skali Europy. Populacja zamieszkująca teren parku szacowana jest na około 500 osobników dorosłych. Występuje on w niewielkich zbiornikach wodnych, jeziorach, stawach, dołach potorfowych, które porośnięte są przez zespół lilii wodnych. Na przełomie maja i czerwca dorosłe samice opuszczają zbiorniki wodne, aby złożyć jaja w gniazdach na odkrytych, pozbawionych roślinności piaszczystych polankach. Okres inkubacji trwa około 3 miesięcy. Młode żółwie po opuszczeniu jaja wędrują do zbiorników wodnych. Żółw błotny został wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt i posiada tam status gatunku zagrożonego wymarciem. Na terenie Parku prowadzony jest program aktywnej ochrony żółwia, polegający na aktywnej ochronie lęgowisk i lęgów.

Teren, na których znajduje się obecnie Sobiborski Park Krajobrazowy był niegdyś zaludniony w dużo większym stopniu niż obecnie i był to obszar o skomplikowanej strukturze etnicznej. Zamieszkiwany był, bowiem przez Polaków, Ukraińców, Białorusinów, Żydów i Niemców. Niestety ta barwna mieszanka etniczna poważnie zubożała w wyniku drugiej wojny światowej i powojennych wysiedleń. Obecne wsie zachowały jednak dawny układ i rozmieszczenie siedlisk a w zabudowie nadal, jak przed wojną, dominują drewniane chałupy, którym gdzieniegdzie towarzyszą studzienne żurawie. Drewnianą zabudowę wiejską można podziwiać w Sobiborze, Żłobku Dużym i Małym, Macoszynie, Osowie, Stulnie, Kosyniu i Zbereżu. Na rozstajach dróg lub w miejscach upamiętniających lokalne wydarzenia stoją kapliczki i krzyże przydrożne. Liczba tych obiektów świadczy o głębokiej wierze dawnych, ale i obecnych mieszkańców tych okolic. Tragiczną pamiątką drugiej wojny światowej jest miejsce nieopodal Sobiboru, przy linii kolejowej z Chełma do Włodawy, gdzie funkcjonował niemieckim obóz zagłady. Straciło w nim życie około 250 tys. ludzi - głównie Żydów z Polski, Rosji, Niemiec i Holandii. 14 października 1943 roku w obozie wybuchł bunt pod przywództwem radzieckiego oficera Aleksandra Peczorskiego. W wyniku buntu z obozu udało uciec się około 300 więźniom. Po buncie zbrojnym więźniów, Niemcy zdecydowali się na likwidację obozu.

Wyjątkowe walory przyrodnicze i krajobrazowe wpłynęły na włączenie Sobiborskiego Parku Krajobrazowego do Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Polesie Zachodnie". W skład MRB wchodzi po stronie Polskiej między innymi: Poleski Park Narodowy oraz trzy parki krajobrazowe: Poleski, Sobiborski i Pojezierze Łęczyńskie, a także projektowany Parczewski Park Krajobrazowy i Poleski Obszar Chronionego Krajobrazu. Po stronie ukraińskiej do rezerwatu należy Szacki Park Narodowy. Głównym celem rezerwatu jest ochrona bioróżnorodności i obserwacja zmian ekologicznych w skali całej planety.

Sobiborski Park Krajobrazowy i jego okolice to tereny o znakomitych warunkach do uprawiania turystyki. Amatorom turystyki kwalifikowanej, zarówno pieszej jak i rowerowej, warto polecić liczne szlaki wiodące w leśne ostępy oraz ścieżkę dydaktyczną „Stulno”. Turyści - kajakarze mogą z powodzeniem uczestniczyć w spływach kajakiem organizowanych na rzece Bug.

Galeria zdjęć

Dane teleadresowe

Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych

Ośrodek Zamiejscowy w  Chełmie

Pl. Niepodleglości 1

22-100 Chełm

tel.: 82 562 75 76

email: chelm.zlpk@lubelskie.pl