Park Krajobrazowy „Podlaski Przełom Bugu
Ośrodek Zamiejscowy w Janowie Podlaskim

Utworzony w 1994 roku Park Krajobrazowy "Podlaski Przełom Bugu" ma za zadanie zachować w stanie naturalnym najcenniejsze pod względem przyrodniczym, krajobrazowym i kulturowym fragmentów lewobrzeżnej doliny Bugu. Leżący na terenie województwa lubelskiego i mazowieckiego park obejmuje swoim zasięgiem fragment doliny Bugu od rzeki Tocznej do ujścia rzeki Krzny w miejscowości rzeki Neple. Długość parku w linii prostej wynosi ok 65 km, przeciętna szerokość w części północnej wynosi 6 km, zaś w południowej 3-5 km.

Głównym walorem krajobrazowym i przyrodniczym parku jest meandrująca rzeka Bug. Dolinę dzikiej i nieuregulowanej rzeki cechuje wielka różnorodność siedlisk. W pobliżu Bugu spotkamy i przybrzeżne łachy i piaszczyste wydmy, murawy kserotermiczne, kośne łąki oraz całe spektrum terenów leśnych w tym olsów, łęgów a także zbiorowisk bagiennych i wodnych. Różnorodność parkowych siedlisk wpływa na bogactwo świata roślin. Na terenie parku stwierdzono, bowiem występowanie ponad 760 gatunków roślin naczyniowych. Do najcenniejszych przedstawicieli flory parku należą: parzydło leśne, orlik pospolity, lilia złotogłów, widłaki, zawilec wielkokwiatowy, lepnica litewska, tojad smukły, goryczka gorzka, zimoziół północny, kosaciec syberyjski oraz tajęża jednostronna. Szczególnie cenne jest występowanie storczyka kukuczki kapturkowatej - gatunku zagrożonego wyginięciem.

Bogaty jest również świat zwierząt, a przede wszystkim awifauna. W parku zaobserwowano 141 gatunków ptaków. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu” są nadrzeczne skarpy, które są znakomitym miejscem lęgowym dla ptaków gnieżdżących się w piaszczystych norkach: brzegówki i zimorodka. Na plażach oraz piaszczystych wyspach gniazdują m.in.: sieweczka rzeczna i obrożna, brodziec piskliwy, rybitwa białoczelna i rzeczna oraz mewa siwa. Sieweczka obrożna stanowi tutaj aż 5% krajowej populacji i jest to niezwykle interesujący ptak. Cechują go, bowiem ciekawe zachowania obronne w momencie zagrożenia młodych: gdy pojawia się drapieżnik ptak zwodzi go jak najdalej od gniazda udając chorego, a gdy w grę wchodzi obrona złożonych jajek – udaje ich wysiadywanie w innych miejscach w celu zmylenia drapieżnika.

Najbardziej wartościowym miejscem pod względem przyrodniczym są łęgi wierzbowo-topolowe. Te bardzo pojemne, bogate w pokarm siedlisko jest miejscem lęgowym i schronieniem m.in. dla: strumieniówki, remiza, dziwoni, dudka, krętogłowa. Przy okazji warto wspomnieć, że lasy łęgowe pełnią bardzo ważną funkcję przeciwpowodziową. W trakcie powodzi wytracają prędkość fali powodziowej, zmniejszają erozję boczną rzek i ilość porywanej gleby w czasie wezbrań oraz stanowią naturalną oczyszczalnie ścieków, gdyż rośliny tam rosnące szybko wchłaniają zmineralizowane zanieczyszczenia.  Innym ważnym siedliskiem dla awifauny lęgowej doliny Bugu są okresowo zalewane wilgotne łąki. Atrakcyjność tych miejsc dla ptaków jest uwarunkowana ich ekstensywnym użytkowaniem. Możemy tu spotkać głównie ptaki siewkowate: rycyka, czajkę, krwawodzioba i kszyka, które sondując dziobem miękki grunt poszukują drobnych bezkręgowców. Występują tutaj: cyranka, rybitwa czarna oraz błotniak łąkowy. Natomiast stawy rybne i starorzecza są miejscem występowania głównie ptaków z rodziny chruścieli, przystosowanych do życia w gąszczu roślin: kropiatki, zielonki, wodnika i kokoszki. Na otwartej tafli wody łatwo zaobserwować możemy: perkoza rdzawoszyjego, łabędzia niemego, głowienkę, czernicę i krzyżówkę. W dużych kompleksach leśnych ze starowiekowym drzewostanem gniazduje największa sowa w Polsce – puchacz oraz wiele gatunków ptaków szponiastych: orlik krzykliwy, trzmielojad, jastrząb, krogulec, myszołów. Ponadto można spotkać tutaj bociana czarnego, orzechówkę, muchołówkę małą, dzięcioła czarnego, dzięcioła średniego oraz najmniejszego europejskiego gołębia - siniaka, który jako jedyny gołębiowaty w Europie gnieździ się w dziuplach starych drzew. Ssaki na terenie parku reprezentują wydra i bóbr oraz bardzo rzadko spotykany wilk. Najbardziej zagrożonym gatunkiem gada jest żółw błotny, występujący sporadycznie na niektórych starorzeczach. Z rzadkich, objętych ścisłą ochroną gatunkową ryb notowanych w Bugu stwierdzono m.in.: kiełbia białopłetwego i kozę złotawą.

Szczególnie cenne obiekty przyrodnicze objęte są ochronę w formie 7 rezerwatów przyrody, w tym dwa ornitologiczne, trzy leśne, jeden krajobrazowy i jeden florystyczny.

Najcenniejsze zabytki na trenie paru zlokalizowane są w Janowie Podlaskim, dawnej siedzibie biskupów łuckich i janowskich. Ozdobą miasta są m.in.: barokowa kolegiata, kompleks zamku biskupiego oraz gmach seminarium. Z Janowem związany był wybitny pisarz doby oświecenia Adam Naruszewicz. Interesującymi zabytkami są budynki stajenne pierwszej na ziemiach polskich stadniny państwowej - Stadniny Koni Arabskich w Janowie Podlaskim - Wygodzie. Południowe Podlasie to teren gdzie obok siebie żyją zarówno Polacy - rzymscy katolicy, jak i Rusini wyznania prawosławnego lub unickiego. Świątynie obrządku wschodniego, czyli cerkwie zwiedzić można w Bublu, Gnojnie, Krzyczewie (obecnie kościół) i w Janowie, zaś w Pratulinie natrafimy na sanktuarium poświęcone pamięci poległych za wiarę z rąk carskich żołnierzy unitów podlaskich wyniesionych przez Jana Pawła II do godności błogosławionych. Niezwykle zagadkowym obiektem jest tzw. „kamienna baba” w Neplach - jest to duży kamień o kształcie krzyża i co najmniej średniowiecznym rodowodzie.

Teren Parku, ze względu na swą naturalność, piękny, zróżnicowany, a zarazem spokojny krajobraz, czyste wody i zdrowe powietrze, jest idealnym miejscem rekreacji i wypoczynku dla osób pragnących bliskiego kontaktu z przyrodą. W nadbużańskich wioskach łatwo o nocleg w licznych gospodarstwach agroturystycznych. Park najlepiej przemierzać szlakami nadbużańskimi, pieszym lub rowerowym.

Galeria zdjęć

Dane teleadresowe

Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych

Ośrodek Zamiejscowy w Janowie Podlaskim

ul. Piłsudskiego 10

21-505 Janów Podlaski

tel.: 83 341 37 35

email: janowpodlaski.zlpk@lubelskie.pl