Chełmski Park Krajobrazowy
Ośrodek Zamiejscowy w Chełmie

Chełmski Park Krajobrazowy powstał w 1983 roku w celu ochrony dużych kompleksów leśnych w pobliżu Żalina, Czułczyc i Sawina oraz łąk i torfowisk. Do najciekawszych zbiorowisk leśnych należą świetliste dąbrowy z ciepłolubnym runem oraz bagienne lasy brzozowo-olchowe.

Chełmski Park Krajobrazowy leży na granicy dwóch mezoregionów: Obniżenia Dubieńskiego i Pagórów Chełmskich zaliczanych do makroregionu Polesia Wołyńskiego. W obrębie Obniżenia Dubieńskiego dominują równiny torfowe. Tworzą one monotonną wyrównaną powierzchnię w poziomie 170-175 m n.p.m. Ponad nimi (175-178 m n.p.m.) wznoszą się terasy jeziorne urozmaicone formami krasowymi oraz zagłębieniami bezodpływowymi. Głównymi elementami Pagórów Chełmskich są formy pochodzenia lodowcowego (wysoczyzny morenowe o wysokości 215-225 m n.p.m. oraz pagórki morenowe) i wodnolodowcowego (równiny sandrowe i terasy kemowe).

Na terenie Chełmskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny znajdują się cztery rezerwaty przyrody. Podzielić je można na dwie grupy, pierwsza to rezerwaty typu leśnego: Bachus i Serniawy, drugą grupę stanowią rezerwaty typu torfowiskowego: Brzeźno i Bagno Serebryskie. I to właśnie torfowiska o charakterze węglanowym są wielką osobliwością przyrodniczą Chełmskiego Parku Krajobrazowego. Powstały one w obniżeniu terenu na płytko zalegających pokładach kredy piszącej. Kreda pęczniejąc tworzy słabo przepuszczalną warstwę i stanowi główne źródło węglanu wapnia dla roślinności torfowiskowej. Torfowiska te charakteryzują się wysoką żyznością oraz pH 6,3-7,2 i pomimo sposobu zasilania wodą z opadów bądź ze spływów z otaczających wzniesień są zaliczane do torfowisk niskich.

Torfowiska węglanowe są unikatowym siedliskiem w Polsce i charakteryzują się niezwykłym bogactwem flory i fauny. Dominującą rośliną jest kłoć wiechowata, tworząca szuwar kłociowy, i to ona jest podstawowym elementem torfotwórczym. Łanowa struktura kłoci wiechowatej jest ewenementem w skali kraju, gdyż w innych rejonach Polski występuje niemal wyłącznie, jako roślinność szuwarowa, otaczająca jeziora, natomiast w Chełmskim Parku Krajobrazowym tworzy największe w kraju obszary zwartego występowania. Na torfowiskach węglanowych występuję wiele rzadkich gatunków roślin m.in.: języczka syberyjska, turzyca Buxbauma, turzyca Davalla, marzyca ruda, pełnik europejski, tłustosz dwubarwny, grzybień północny.  Na uwagę zasługuje występowanie populacji starca wielkolistnego oraz dwulistnika muszego, które poza torfowiskami węglanowymi mają tylko dwa stanowiska w Polsce. Na sąsiadujących z torfowiskami murawach kserotermicznych znajdujących się na kredowych śródbagiennych wyniesieniach zwanych „grądzikami” występują ciepłolubne rośliny: oman wąskolistny, zawilec wielkokwiatowy, głowienka wielkokwiatowa, len złocisty. Natomiast na łąkach użytkowanych ekstensywnie możemy spotkać kilka gatunków storczyków.

Torfowiska węglanowe są także znakomitym siedliskiem dla wielu rzadkich gatunków motyli: szlaczkoń szafraniec, szlaczkoń erate, czerwończyk fioletek, mieniak strużnik, mieniak tęczowiec i przeplatka aurinia. Na terenie Chełmskiego Parku Krajobrazowego występują także gatunki motyli należące do wymierających: strzępotek soplaczek oraz czerwończyk nieparek.

Wśród awifauny torfowisk spotkamy gatunki bardzo rzadkie w skali świata – jednym z nich jest wodniczka – gatunek zagrożony wyginięciem w skali świata. Na chełmskich torfowiskach ptak ten od wielu lat wykazuje stabilność populacji. Znajdziemy tu także siedliska błotniaka łąkowego i stawowego, do rzadkich stwierdzeń należą obserwację kulika wielkiego i dubelta. Na podmokłych łąkach, wśród wysokiej roślinności możemy usłyszeć odzywającego się derkacza.

Prawie połowę powierzchni parku zajmują lasy. Są to głownie bory świeże, ale także grądy i olsy ze wspaniałymi starymi drzewostanami. Poza dominującą sosną pospolitą, są to m.in. dęby szypułkowe i bezszypułkowe, brzozy brodawkowate, graby, olchy czarne. Wiele rzadkich roślin napotkamy w leśnym runie np.: turówkę leśną (żubrówka), widłaka wrońca, podkolana białego i zielonawego czy wawrzynka wilczełyko.

Dogodne warunki gniazdowania w tych leśnych ostępach znalazły niezwykle cenne i chronione gatunki ptaków takich jak: muchołówka mała i białoszyja, dzięcioły czarny i średni.

Chełmski Park Krajobrazowy położony jest na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych z Rusi do Polski i z Litwy do Małopolski. Jest to okolica o bogatej, ale i burzliwej historii. Pamiątką czasów najdawniejszych są wczesnośredniowieczne grodziska w: Sajczycach, Czułczycach, Busównie, Tarnowie, Stołpiu i Chylinie. Niezwykle intersująca jest kamienna wieża mieszkalno-sakralno-obronna w Stołpiu z X-XI w., jest to najstarszy budowla po prawej stronie Wisły.  Architekturę późniejszą głownie XVIII i XIX w. reprezentują pałace i parki podworskie w Serebryszczu, Stawie i Rudzie Hucie, późnobarokowy kościół w Sawinie, drewniany kościółek w Czułczycach, kościół w Świerżach oraz kościół polsko-katolicki w Rudzie Hucie. Godna uwagi jest również osada leśna w Stańkowie z leśniczówką, nieczynną wyłuszczarnią nasion oraz dawną letnią rezydencją biskupów prawosławnych. Liczne mogiły powstańcze, partyzanckie i żołnierskie świadczą o toczonych na tych terenach walkach o odzyskanie przez Polskę niepodległości.

Zwiedzając Chełmski Park Krajobrazowy warto skorzystać ze znakowanych szlaków pieszych „ Szlaku Pojeziernego Południowego” oraz „Szlaku bagien i moczarów”. Wyznaczone są też ścieżki dydaktyczne „Bachus”, „Bagno Serebryskie” oraz „Stańków”. Północno-wschodnim skrajem parku przebiega popularny nadbużański szlak rowerowy.

Galeria zdjęć

Dane teleadresowe

Zespół Lubelskich Parków Krajobrazowych

Ośrodek Zamiejscowy w  Chełmie

Pl. Niepodleglości 1

22-100 Chełm

tel.: 82 562 75 76

email: chelm.zlpk@lubelskie.pl